Chương 2: Cô Học Trò Ban D

Buổi sáng thứ Hai, nắng đầu xuân trải nhẹ trên những ô cửa kính của dãy phòng học tầng hai. Sau tiếng trống báo hiệu tiết học, lớp 11D1 nhanh chóng ổn định chỗ ngồi. Những quyển sách Hóa học được mở ra, tiếng lật giấy xen lẫn tiếng bút viết sột soạt, tạo thành âm thanh quen thuộc của một buổi học đầu tuần.

Chu Minh Khiêm bước vào lớp đúng giờ.

Sau tiết dạy đầu tiên vào tuần trước, anh đã có những nhận xét sơ bộ về tập thể 11D1. Đây là lớp chọn ban D có thành tích học tập tốt nhất trường, học sinh nhìn chung chăm chỉ, có ý thức và khá chủ động trong giờ học. Tuy nhiên, để hiểu rõ năng lực của từng em, một tiết học vẫn là chưa đủ.

Anh đặt giáo án lên bàn, lấy phấn viết ngày tháng lên bảng rồi quay xuống.

“Chúng ta bắt đầu bài mới nhé. Trước khi vào nội dung chính, thầy muốn kiểm tra lại một vài kiến thức đã học ở tiết trước.”

Những câu hỏi ôn tập lần lượt được đưa ra. Phần lớn học sinh đều theo kịp, một số em còn nhanh chóng ghi lại các bước giải vào vở. Quân Như ngồi ở bàn thứ ba cạnh cửa sổ, chăm chú nhìn bảng. Trước mặt cô là quyển vở Hóa học được trình bày gọn gàng, các công thức và phần ghi chú được phân chia rõ ràng.

Bên cạnh đó, cuốn sổ nhỏ dùng để ghi chép tài liệu Ngữ văn vẫn nằm ngay ngắn trong ngăn bàn.

Những ngày này, đội tuyển học sinh giỏi Ngữ văn của trường đang bước vào giai đoạn ôn luyện. Quân Như thường tranh thủ giờ ra chơi để đọc lại bài viết được giáo viên bồi dưỡng nhận xét, sửa từng đoạn văn và ghi lại những cách diễn đạt mà cô cho rằng có thể học hỏi. Lịch học vì thế khá dày, nhưng cô vẫn cố gắng chuẩn bị đầy đủ cho những môn còn lại.

Với Quân Như, việc học không phải cuộc đua để chứng minh mình giỏi hơn ai. Cô chỉ muốn mỗi ngày hiểu thêm một chút, tiến bộ thêm một chút so với chính mình trước đó.

“Ở câu này, nếu thay đổi một dữ kiện thì cách giải của chúng ta có còn phù hợp không?”

Giọng Chu Minh Khiêm kéo sự chú ý của cô trở lại bảng.

Anh viết thêm một dòng bên dưới bài tập vừa chữa, cố ý thay đổi điều kiện của đề bài để học sinh tự phân tích. Đây không phải dạng câu hỏi chỉ cần nhớ công thức là có thể trả lời ngay. Người làm phải hiểu mối liên hệ giữa các dữ kiện, đồng thời xác định xem phương pháp ban đầu còn thỏa mãn những điều kiện cần thiết hay không.

Một vài học sinh cúi xuống tính toán. Có em giơ tay đưa ra đáp án, nhưng khi được hỏi lý do, phần giải thích vẫn còn thiếu.

Chu Minh Khiêm không vội nhận xét đúng sai. Anh đi đến gần bảng, dùng phấn khoanh lại một dữ kiện.

“Các em thử bắt đầu từ chỗ này. Đừng vội tìm công thức để thay số. Hãy xác định xem đề bài đang yêu cầu chúng ta làm rõ điều gì.”

Quân Như nhìn dòng chữ được khoanh tròn, hơi nghiêng đầu suy nghĩ.

Cô không lập tức viết theo cách giải vừa được trình bày ở câu trước. Thay vào đó, cô đọc lại đề bài từ đầu, lần lượt kiểm tra từng điều kiện rồi ghi ra giấy nháp những mối liên hệ có thể sử dụng. Sau vài phút, một hướng giải khác dần hiện ra.

Quân Như cầm bút, cẩn thận viết lại các bước suy luận. Khi đã chắc chắn với kết quả của mình, cô nhẹ nhàng giơ tay.

Chu Minh Khiêm nhìn về phía bàn thứ ba.

“Em trình bày thử xem.”

Quân Như đứng dậy.

“Thưa thầy, em nghĩ mình nên xác định điều kiện của phản ứng trước, sau đó mới lựa chọn cách tính phù hợp ạ. Nếu sử dụng ngay phương pháp ở câu trước thì có thể chưa xử lý được dữ kiện vừa thay đổi.”

“Vậy em sẽ làm thế nào?”

Cô nhìn lên bảng, giọng nói nhỏ nhẹ nhưng rõ ràng.

“Thưa thầy, em muốn xét mối liên hệ giữa các chất trước. Sau khi xác định được đại lượng cần tìm, mình mới sử dụng công thức để tính. Như vậy sẽ tránh được việc thay số khi chưa kiểm tra đầy đủ điều kiện của đề bài ạ.”

Cô dừng lại một chút, rồi trình bày tiếp phần tính toán của mình.

Cách giải không hoàn toàn giống với hướng mà Chu Minh Khiêm dự định hướng dẫn. Quân Như đi từ việc phân tích bản chất của phản ứng, xác định những dữ kiện thực sự cần thiết, sau đó mới triển khai phép tính. Các bước được sắp xếp gọn gàng, không có chi tiết thừa, cũng không bỏ qua điều kiện quan trọng.

Khi cô nói xong, cả lớp im lặng chờ đợi nhận xét.

Chu Minh Khiêm nhìn phần trình bày trên bảng thêm vài giây.

Quân Như chăm chú nhìn theo phần bổ sung, sau đó gật đầu.

“Vâng ạ. Em sẽ chú ý hơn ạ.”

Cô ngồi xuống, ghi lại lời nhận xét vào vở.

Không có vẻ tự mãn sau khi giải được bài khó, cũng không tỏ ra buồn bã vì lời góp ý. Quân Như chỉ đơn giản xem đó là một điều mình cần học thêm.

Chu Minh Khiêm quay lên bảng, tiếp tục phân tích những cách giải khác nhau để cả lớp cùng hiểu. Trong lúc giảng, anh nhận ra một điều đáng chú ý: Quân Như không chỉ đưa ra đáp án đúng mà còn thực sự suy nghĩ về bản chất vấn đề. Câu trả lời của cô không phải sự lặp lại những gì anh vừa nói, bởi hướng tiếp cận ấy được hình thành từ quá trình phân tích độc lập.

Điều đó khiến anh có ấn tượng tốt.

Trước khi nhận lớp, anh đã xem qua danh sách học sinh và kết quả học tập của 11D1. Anh biết đây là lớp chọn ban D, nơi phần lớn học sinh tập trung vào những môn học thuộc tổ hợp xét tuyển của mình. Vì vậy, anh vốn không có lý do gì để mặc định rằng các em sẽ dành sự quan tâm ngang nhau cho tất cả các môn.

Nhưng anh cũng chưa từng cho rằng học sinh ban D thì không thể học tốt Hóa học.

Với anh, năng lực của một học sinh cần được nhìn nhận từ cách em ấy tiếp cận kiến thức, sự nghiêm túc trong quá trình học tập và khả năng tự tìm lời giải khi gặp vấn đề mới. Những điều ấy không thể chỉ căn cứ vào việc học sinh thuộc ban nào.

Và Quân Như vừa cho anh thấy điều đó bằng chính phần trình bày của mình.

Giờ ra chơi, Chu Minh Khiêm mang sổ đầu bài sang phòng giáo viên để trao đổi với đồng nghiệp về tiến độ giảng dạy của lớp. Khi trở lại hành lang, anh tình cờ nghe thấy tiếng nói chuyện từ phía phòng học 11D1.

“Quân Như, chiều nay cậu vẫn sang phòng đội tuyển chứ?”

“Ừ, tớ phải nộp lại bài viết đã sửa cho cô. Cậu có cần tớ chép giúp phần bài tập Hóa lúc nãy không?”

“Không cần đâu, tớ ghi kịp rồi. Nhưng cậu học đội tuyển Văn mà vẫn thích Hóa nhỉ?”

Quân Như cười nhẹ.

“Tớ thích cả hai. Ngữ văn giúp tớ hiểu hơn về con người và những điều xung quanh. Còn Hóa học lại có những quy luật rất thú vị. Hai môn khác nhau, nhưng học môn nào cũng cần kiên nhẫn và suy nghĩ cẩn thận.”

“Nghe cậu nói cứ như đang viết văn ấy.”

“Cậu lại trêu tớ rồi.”

Giọng cô không cao, trong đó còn phảng phất ý cười.

Chu Minh Khiêm đi ngang qua cửa lớp đúng lúc Quân Như đang giúp một bạn khác kiểm tra lại lời giải. Cô kiên nhẫn nghe bạn trình bày, thỉnh thoảng chỉ ra một chỗ cần xem xét lại. Khi bạn hiểu ra, cô chỉ mỉm cười, không nhận công về mình.

Anh không dừng lại nghe thêm. Sau một thoáng quan sát, anh tiếp tục đi về phía phòng giáo viên.

Hóa ra, cô học trò ấy còn là thành viên đội tuyển học sinh giỏi Ngữ văn.

Thông tin này khiến anh có chút bất ngờ, nhưng không phải vì anh nghĩ học sinh giỏi Văn sẽ khó học tốt Hóa. Điều làm anh chú ý hơn là cách Quân Như có thể theo đuổi hai môn học với những yêu cầu rất khác nhau mà vẫn giữ được sự nghiêm túc.

Một học sinh biết mình đang làm gì, hiểu vì sao mình học và không ngại tìm tòi thường sẽ có nhiều cơ hội tiến bộ. Đó là điều anh luôn tin tưởng trong công việc giảng dạy.

Tiết Hóa học tiếp theo diễn ra vào buổi sáng cuối tuần.

Lần này, Chu Minh Khiêm đưa ra một bài tập có độ khó cao hơn. Anh muốn học sinh vận dụng những kiến thức đã ôn tập để giải quyết một tình huống mới, thay vì chỉ lặp lại những dạng bài quen thuộc.

Sau khi đọc đề, anh dành vài phút để cả lớp tự làm.

Không gian yên tĩnh dần. Tiếng bút chạm giấy vang lên đều đặn, thỉnh thoảng có tiếng lật sách hoặc tiếng ghế dịch nhẹ. Quân Như ngồi thẳng lưng, chăm chú phân tích từng dữ kiện. Cô thử một hướng giải, nhận ra còn thiếu cơ sở nên dừng lại kiểm tra. Sau đó, cô gạch bỏ phần tính toán chưa hợp lý và bắt đầu lại từ một giả thiết khác.

Cô không vội vàng vì thấy các bạn xung quanh đã viết được khá nhiều. Cũng không ngẩng lên xem ai đang làm đến đâu. Cô hiểu rằng mỗi bài toán đều cần thời gian để suy nghĩ, và đôi khi việc nhận ra một cách làm không phù hợp cũng là một phần của quá trình tìm lời giải.

Sau một lúc, Quân Như hoàn thành bài làm.

Chu Minh Khiêm đi xuống các dãy bàn để quan sát tiến độ. Khi đến gần chỗ cô, anh dừng lại, nhìn qua phần trình bày trên giấy nháp.

Bài làm của Quân Như không giống hoàn toàn với đáp án dự kiến của anh. Cô lựa chọn một cách phân tích khác, bắt đầu bằng việc sắp xếp lại những dữ kiện có liên quan rồi mới tiến hành tính toán. Hướng giải ấy ngắn gọn, nhưng các bước lập luận đều có cơ sở.

Anh chỉ vào một dòng.

“Ở đây, vì sao em lại chọn cách xử lý này?”

Quân Như ngước lên.

“Em thưa thầy, ban đầu em thử áp dụng công thức quen thuộc, nhưng em thấy chưa đủ điều kiện để sử dụng ngay. Sau đó em kiểm tra lại các dữ kiện và nhận ra nếu phân tích theo mối liên hệ này thì sẽ dễ xác định đại lượng cần tìm hơn ạ.”

“Em có thể giải thích thêm phần này không?”

“Vâng ạ.”

Cô cẩn thận trình bày lại quá trình suy nghĩ của mình. Chu Minh Khiêm lắng nghe, thỉnh thoảng hỏi thêm một câu để làm rõ cách cô lập luận. Khi cô kết thúc, anh gật đầu.

“Được. Đây là một hướng giải tốt. Em tiếp tục hoàn thiện phần trình bày nhé.”

“Vâng ạ.”

Anh đi sang bàn tiếp theo.

Quân Như cúi xuống, sửa lại một dòng theo lời nhắc rồi kiểm tra toàn bộ bài làm thêm lần nữa. Đối với cô, lời nhận xét của thầy không phải điều gì quá đặc biệt để vui mừng hay tự hào. Cô chỉ cảm thấy mình vừa hiểu thêm một cách tiếp cận mới, và đó đã là một điều đáng quý.

Ở phía trên lớp, Chu Minh Khiêm tiếp tục quan sát bài làm của những học sinh khác. Anh nhận ra trong số các em có nhiều học sinh chăm chỉ, nhưng không phải ai cũng có thói quen kiểm tra lại giả thiết trước khi chọn công thức. Quân Như thì khác. Cô không ngại dừng lại, thậm chí làm lại từ đầu nếu nhận ra hướng đi ban đầu chưa thuyết phục.

Đó là biểu hiện của sự cẩn thận và tư duy độc lập mà anh luôn mong học sinh phát triển.

Khi tiết học kết thúc, anh giao thêm một số bài tập vận dụng và nhắc cả lớp chuẩn bị cho nội dung tiếp theo. Học sinh đồng loạt đứng dậy chào thầy. Quân Như cũng đứng lên, lễ phép nói lời cảm ơn trước khi thu dọn sách vở.

“Em chào thầy ạ.”

“Ừ, em nghỉ đi.”

Chu Minh Khiêm đáp lại rồi quay về phía bàn giáo viên.

Anh thu xếp tài liệu, mở sổ ghi chép để đánh dấu những nội dung cần tiếp tục ôn tập cho lớp. Ở trang dành cho 11D1, anh ghi vài nhận xét ngắn về tình hình học tập của các em.

Đến phần học sinh có khả năng vận dụng kiến thức tốt, anh dừng bút một chút rồi viết:

Trần Quân Như - tư duy độc lập, cẩn thận, có khả năng phân tích và đặt câu hỏi tốt.

Anh nhìn dòng chữ vừa viết, nhớ lại hai lần cô đứng lên trình bày trong giờ học. Cô không phải người nói nhiều, nhưng mỗi khi đưa ra ý kiến, lời giải thích đều có căn cứ. Cô cũng không cố chứng minh mình đúng bằng mọi giá. Khi được góp ý, cô lắng nghe, ghi lại và sẵn sàng điều chỉnh.

Một học sinh như vậy rất đáng để khuyến khích.

Chu Minh Khiêm khép sổ, cầm giáo án chuẩn bị cho tiết dạy tiếp theo. Ngoài hành lang, học sinh đã bắt đầu di chuyển sang những phòng học khác. Tiếng bước chân và tiếng trò chuyện hòa vào nhau, tạo nên nhịp điệu quen thuộc của một ngày học bình thường.

Anh bước ra khỏi phòng giáo viên, trong đầu thoáng nhớ đến cô học trò ngồi cạnh cửa sổ, thường xuyên đưa ra những câu trả lời có chiều sâu trong giờ Hóa học.

Trần Quân Như.

Lần đầu tiên sau khi nhận lớp, anh không còn nhớ cô chỉ bằng vị trí ngồi hay gương mặt trong danh sách học sinh. Anh đã nhớ tên cô, nhớ cách cô suy nghĩ và cả thái độ nghiêm túc mỗi khi tiếp nhận một kiến thức mới.

Với Chu Minh Khiêm, đó vẫn chỉ là sự ghi nhận bình thường của một người thầy dành cho học trò có năng lực.

Nhưng từ những tiết học đầu tiên ấy, cái tên Trần Quân Như đã bắt đầu trở nên quen thuộc trong những cuộc trao đổi chuyên môn của lớp 11D1 - cô học trò ban D nhẹ nhàng, lễ phép, yêu Ngữ văn nhưng cũng có một niềm say mê riêng với Hóa học.