Chương 3: Một Lời Nhận Xét Đúng Lúc

Tiết Hóa học sáng thứ Tư bắt đầu bằng bài kiểm tra ngắn mà Chu Minh Khiêm đã thông báo từ tuần trước.

Sau khi phát đề, anh nhắc cả lớp đọc kỹ câu hỏi, chú ý điều kiện phản ứng và phân bổ thời gian hợp lý. Bài kiểm tra không quá dài, nhưng có một câu vận dụng đòi hỏi học sinh phải kết hợp nhiều kiến thức đã học.

Trần Quân Như nhận đề, cẩn thận ghi họ tên rồi bắt đầu làm bài.

Với môn Hóa học, cô có thói quen đọc toàn bộ đề trước khi viết lời giải. Cô làm những câu chắc chắn trước, sau đó mới dành thời gian cho câu khó. Đến câu cuối, Quân Như dừng bút suy nghĩ khá lâu. Cô tìm được hướng giải, nhưng vẫn kiểm tra lại các dữ kiện trước khi hoàn thành.

Khi tiếng trống báo hết giờ vang lên, cô rà soát bài làm một lượt rồi mới nộp.

“Em nộp bài ạ.”

Chu Minh Khiêm nhận lấy tờ giấy, gật đầu.

“Được rồi, em về chỗ đi.”

Quân Như nhẹ nhàng trở lại bàn. Cô không quá lo lắng, nhưng trong lòng vẫn có chút băn khoăn về câu cuối cùng. Cô cảm thấy mình có thể trình bày tốt hơn, chỉ là chưa tìm được cách diễn đạt thật chặt chẽ trong khoảng thời gian cho phép.

Hai ngày sau, bài kiểm tra được trả lại.

Chu Minh Khiêm nhận xét chung về tình hình làm bài rồi lần lượt phát bài cho học sinh. Khi tờ giấy được đặt trước mặt, Quân Như nhìn điểm số ở góc trên bên phải.

8,8 điểm.

Đó là kết quả tốt, nằm trong nhóm điểm cao của lớp. Những câu cơ bản cô đều làm đúng, phần bị trừ điểm chủ yếu nằm ở câu vận dụng cuối cùng. Hướng giải của cô không sai, nhưng thiếu một bước giải thích để làm rõ cơ sở của kết luận.

Quân Như đọc kỹ lời phê của thầy, khẽ mím môi.

“Cậu được bao nhiêu?” Mai Anh ngồi bên cạnh hỏi nhỏ.

“8,8.”

“Cao thế còn gì! Tớ được 7,5 thôi. Câu cuối làm tớ rối hết cả lên.”

Quân Như quay sang nhìn bài của bạn.

“Cậu đừng lo, phần đầu cậu làm đúng rồi. Chỗ này chỉ cần xem lại điều kiện áp dụng là được. Nếu muốn, lát nữa tớ cùng cậu làm lại nhé.”

Mai Anh cười, chỉ vào bài kiểm tra của cô.

“Cậu còn chưa hài lòng với điểm của mình mà đã lo cho tớ rồi.”

Quân Như thoáng ngượng ngùng.

“Tớ chỉ thấy câu cuối mình còn thiếu một bước. Nếu cẩn thận hơn thì có lẽ đã tốt hơn rồi.”

“Nhưng đây đã là điểm cao nhất nhì lớp rồi đấy.”

“Ừ, tớ biết.”

Cô mỉm cười, không giải thích thêm.

Quân Như không buồn vì điểm số. Cô hiểu bài kiểm tra này cho thấy mình đã nắm khá chắc kiến thức. Chỉ là cô luôn có cảm giác bản thân có thể làm tốt hơn một chút nữa, nếu chịu khó suy nghĩ thêm, cẩn thận thêm hoặc chuẩn bị kỹ hơn.

Cảm giác ấy không chỉ xuất hiện với môn Hóa học.

Chiều hôm đó, Quân Như đến phòng học đội tuyển Ngữ văn sớm hơn giờ hẹn.

Cô lấy từ trong cặp ra bài viết đã được giáo viên phụ trách đội tuyển nhận xét ở buổi học trước. Bên lề giấy là những dòng góp ý bằng mực đỏ: cách diễn đạt có cảm xúc, khả năng cảm thụ tốt, nhưng một số luận điểm cần đào sâu hơn và dẫn chứng cần được phân tích chặt chẽ hơn.

Cô trân trọng công sức của các thầy cô, cũng muốn chứng minh rằng sự tin tưởng mọi người dành cho mình là xứng đáng. Vì vậy, mỗi bài viết đều được cô chăm chút rất kỹ. Có những đoạn văn cô sửa đi sửa lại nhiều lần, chỉ vì cảm thấy một câu chưa diễn đạt đúng điều mình muốn nói.

“Quân Như, em đến rồi à?”

Giáo viên phụ trách đội tuyển bước vào. Cô lập tức đứng dậy.

“Em chào cô ạ.”

“Bài viết lần trước của em tiến bộ đấy. Cách diễn đạt tốt, cảm nhận cũng tinh tế. Nhưng em vẫn cần rèn thêm phần lập luận, tránh để cảm xúc lấn át phân tích.”

“Vâng ạ. Em sẽ sửa lại.”

Cô giáo nhìn bài viết rồi nhẹ nhàng nói tiếp:

“Cô biết em rất cố gắng. Nhưng đừng vì muốn đạt kết quả tốt mà lúc nào cũng vội vàng đòi hỏi bản thân phải hoàn hảo. Viết văn cần thời gian đọc, suy nghĩ và trải nghiệm. Không phải cứ dành nhiều giờ hơn là bài viết sẽ tốt hơn.”

Quân Như gật đầu, ghi lại lời dặn.

“Vâng, em cảm ơn cô ạ.”

Cô vẫn giữ vẻ bình tĩnh, nhưng những lời nhận xét ấy khiến cô suy nghĩ khá lâu.

Từ khi được chọn vào đội tuyển, cô luôn tự nhắc mình phải nỗ lực hơn. Không chỉ môn Ngữ văn, cô còn muốn giữ thành tích tốt ở những môn học khác, không để việc ôn luyện ảnh hưởng đến kết quả chung. Cô sợ mình phụ sự kỳ vọng của thầy cô, sợ một ngày nào đó nhận ra bản thân đã cố gắng rất nhiều nhưng vẫn chưa đủ khả năng đạt được mục tiêu.

Cô không thường kể những suy nghĩ ấy với bạn bè. Quân Như vẫn vui vẻ giúp đỡ mọi người, vẫn nhẹ nhàng trong từng lời nói và lễ phép với thầy cô như thường ngày. Chỉ khi ở một mình, cô mới âm thầm xem lại những điều chưa làm được, tự đặt ra những mục tiêu cao hơn cho lần tiếp theo.

Đôi khi, chính cô cũng không nhận ra mình đã khắt khe với bản thân đến mức nào.

Tiết Hóa học cuối buổi chiều hôm sau là tiết chữa bài kiểm tra.

Chu Minh Khiêm viết lên bảng lời giải đầy đủ của câu vận dụng cuối cùng, đặc biệt nhấn mạnh bước lập luận mà nhiều học sinh đã bỏ qua.

“Có em đã chọn đúng hướng giải nhưng vẫn mất điểm vì trình bày chưa đầy đủ. Các em cần nhớ rằng, tìm được đáp án mới chỉ là một phần. Mình còn phải chứng minh được vì sao đáp án ấy hợp lý.”

Quân Như chăm chú ghi chép. Cô nhận ra thầy đang phân tích đúng lỗi sai của mình, nên càng chú ý đến từng bước.

Sau khi chữa bài, anh yêu cầu học sinh tự xem lại phần nhận xét và ghi ra điều cần rút kinh nghiệm. Quân Như vừa viết xong thì nghe giọng anh vang lên:

“Quân Như, em có thể ở lại một chút không?”

Cô ngẩng lên.

“Dạ, thưa thầy, có chuyện gì ạ?”

Chu Minh Khiêm cầm bài kiểm tra của cô, chỉ vào câu cuối.

“Thầy muốn hỏi thêm về câu này. Em làm đúng phần lớn rồi, nhưng tại sao lại bỏ qua bước giải thích ở đây?”

Quân Như nhìn xuống bài làm, thành thật trả lời:

“Thưa thầy, lúc làm bài em có nghĩ đến bước đó, nhưng em sợ không đủ thời gian nên chuyển sang tính toán trước. Sau đó, khi kiểm tra lại, em thấy kết quả hợp lý nên chưa bổ sung ạ.”

“Vậy theo em, vấn đề nằm ở đâu?”

Cô suy nghĩ một lát.

“Dạ, em chưa phân bổ thời gian hợp lý. Em dành nhiều thời gian cho câu này nhưng phần trình bày vẫn chưa đầy đủ.”

Chu Minh Khiêm gật đầu.

“Đó là một phần. Thầy còn muốn hỏi em điều này: Em có hài lòng với kết quả bài kiểm tra của mình không?”

Quân Như hơi bất ngờ.

Cô nhìn điểm số trên giấy, ngập ngừng rồi đáp:

“Thưa thầy, em nghĩ mình có thể làm tốt hơn ạ.”

“Vì em thấy mình chưa hiểu bài, hay vì kết quả chưa đạt mức em mong muốn?”

Câu hỏi khiến cô im lặng vài giây.

“Dạ... có lẽ là cả hai ạ. Em biết mình còn thiếu sót, nhưng em cũng nghĩ nếu cẩn thận hơn thì kết quả sẽ tốt hơn.”

Chu Minh Khiêm đặt bài kiểm tra xuống bàn.

“Thầy đồng ý rằng em có thể làm tốt hơn ở câu cuối. Nhưng em cũng nên nhìn nhận công bằng với những gì mình đã làm được. Bài này cho thấy em nắm chắc kiến thức, biết suy luận và có khả năng giải quyết câu hỏi vận dụng. Phần còn thiếu là kỹ năng trình bày, mà kỹ năng thì có thể rèn luyện.”

Quân Như lặng lẽ lắng nghe.

“Thầy không bảo em phải hài lòng với mọi kết quả hay ngừng cố gắng. Nếu thấy mình còn thiếu, em cứ sửa. Nhưng đừng chỉ nhìn vào một chỗ mất điểm rồi cho rằng toàn bộ bài làm chưa tốt.”

Anh dừng lại một chút rồi nói tiếp:

“Việc học không phải lúc nào cũng là vượt qua người khác. Em cần biết mình đang ở đâu, đã tiến bộ đến mức nào và bước tiếp theo nên làm gì. Nếu lúc nào cũng chỉ nhìn vào những điều chưa đạt được, em sẽ rất khó nhận ra mình đã cố gắng đến đâu.”

Quân Như cúi nhìn bài kiểm tra.

Những lời ấy giản dị, không có ý khuyên cô từ bỏ mục tiêu hay hạ thấp yêu cầu dành cho bản thân. Chu Minh Khiêm chỉ giúp cô nhìn kết quả một cách công bằng hơn, để một lỗi sai không trở thành lý do phủ nhận tất cả những gì mình đã làm được.

Cô chợt nhớ đến những bài văn mình từng sửa đến tận khuya, những lần đọc lại một bài kiểm tra dù điểm số đã nằm trong nhóm cao của lớp. Cô vẫn luôn nghĩ rằng chỉ cần cố gắng thêm một chút, mọi thứ sẽ tốt hơn. Nhưng có lẽ, cô chưa từng dành thời gian tự hỏi liệu mình có đang đòi hỏi bản thân quá nhiều hay không.

“Em hiểu rồi ạ.” Quân Như khẽ gật đầu. “Em sẽ chú ý hơn khi làm bài, đồng thời cố gắng nhìn nhận kết quả của mình khách quan hơn.”

Chu Minh Khiêm mỉm cười nhẹ.

“Ừ. Em cứ giữ sự nghiêm túc ấy. Nhưng cũng nhớ dành thời gian nghỉ ngơi. Muốn đi đường dài thì không thể lúc nào cũng ép mình chạy nhanh nhất.”

Quân Như ngước nhìn anh. Trong khoảnh khắc ấy, cô cảm thấy lòng mình dịu xuống.

Thầy không hỏi thêm về đội tuyển Ngữ văn, cũng không biết cô đang mang trong lòng bao nhiêu kỳ vọng. Anh chỉ dựa vào bài kiểm tra và cách cô trả lời để nhận ra cô đang quá khắt khe với chính mình.

“Em cảm ơn thầy ạ.”

Cô cúi đầu lễ phép.

“Không có gì. Em về đi, không nhỡ muộn.”

“Vâng ạ. Em chào thầy.”

Quân Như ôm vở bước ra khỏi lớp. Hành lang cuối buổi chiều đã vắng hơn, nắng nghiêng qua những ô cửa, trải thành từng vệt vàng nhạt trên nền gạch.

Cô đi chậm hơn thường ngày, nhớ lại lời thầy vừa nói.

Có lẽ cô vẫn sẽ tiếp tục cố gắng, vẫn muốn làm tốt những bài kiểm tra và viết được những bài văn xứng đáng với công sức của các thầy cô. Nhưng từ hôm nay, cô sẽ thử nhìn nhận bản thân theo một cách khác: không chỉ nhìn vào điều còn thiếu, mà còn ghi nhận cả những gì mình đã làm được.

Tối hôm ấy, Quân Như lấy bài kiểm tra Hóa học ra, sửa lại câu cuối theo hướng dẫn của thầy rồi cẩn thận ghi chú những điểm cần lưu ý.

Ở cuối trang, cô viết một dòng nhỏ:

Nhìn vào điều mình đã làm được, rồi sửa điều mình còn thiếu.

Cô ngắm dòng chữ một lúc mới khép vở.

Đối với Chu Minh Khiêm, cuộc trò chuyện cuối buổi chiều có lẽ chỉ là một lời góp ý bình thường dành cho học sinh có năng lực nhưng chưa biết cách đánh giá công bằng với chính mình.

Còn với Trần Quân Như, đó là lần đầu tiên có người nhắc cô rằng cố gắng không đồng nghĩa với việc lúc nào cũng phải tự gây áp lực lên bản thân.

Lời nhận xét ấy không khiến mọi lo lắng biến mất, nhưng giúp cô hiểu rằng mình có thể tiếp tục tiến về phía trước mà không cần phủ nhận những bước đi đã qua.

Và nhiều năm sau, Quân Như vẫn nhớ lời người thầy năm ấy: muốn đi đường dài, đừng lúc nào cũng ép mình phải chạy nhanh nhất.