Chương 27: Đường Tơ Nghẹn Lối

Sương mai chưa kịp tan trên những ngọn bần ven sông Hậu, Kim Lý đã kéo vành nón lá, cùng con Mận bước xuống bến đò ngang hướng về phía miệt Bình Thủy. Cơn chấn động tâm lý từ cuộc lục soát của gã cảnh sát trưởng Chánh bốt Ninh Kiều đêm qua vẫn còn để lại dư vị đắng ngắt trong cổ họng cô. Toàn bộ số tiền bạc Đông Dương tích cóp được từ mớ lụa Lãnh Mỹ A vừa giao đã bay sạch vào bao súng của kẻ quyền lực để mua lấy sự bình an cho cả đoàn. Hiện tại, tài sản lớn nhất cô còn nắm giữ là lòng tin của Thẩm Lão Gia và ba chiếc ghe lườn trống rỗng đang neo đậu ngoài bến sông.

Tình thế lúc này đẩy Kim Lý vào một bài toán kinh tế vô cùng ngặt nghèo. Khi rời Sài Gòn, cô đã tự tay ký giấy mượn một khoản chi phí lớn từ Nghiệp đoàn của Trần Thế Kiệt dưới danh nghĩa chủ xưởng độc lập để vận hành chuyến đi này. Mẹ con dì Tư và giới tiểu thương bến Kênh Tẻ vốn đang chống mắt lên chờ xem đứa con gái mười chín tuổi như cô thất bại để cười chê, để chứng minh rằng cô không thể sống sót nếu thiếu đi cái bóng của Huỳnh gia. Nếu bây giờ cô trở về Sài Gòn với ba chiếc ghe trống rỗng, không có nguồn nguyên liệu mới để xưởng dệt tiếp tục hoạt động, cô sẽ sớm rơi vào cảnh khánh kiệt và nợ nần. Lúc đó, việc phải bán xưởng dệt để trả nợ và chịu sự nhục nhã trước những kẻ từng khinh rẻ mình là điều không thể tránh khỏi. Cô buộc phải tìm ra nguồn cung cấp tơ sống giá rẻ tại chỗ để đánh chuyến hàng ngược dòng về lại Sài Gòn, tự cứu lấy cái xưởng dệt của mình.

Miền đất Bình Thủy đón cô bằng những cánh đồng dâu xanh ngút ngàn chạy dài tít tắp đến tận chân trời. Ở thời đại này, nơi đây là chiếc nôi của nghề trồng dâu nuôi tằm xứ Tây Đô, nơi cung cấp những kén tằm vàng óng, cho ra thứ tơ tằm hảo hạng mà các nhà buôn Pháp thường lùng sục để xuất khẩu. Tuy nhiên, khi đặt chân vào làng dệt, Kim Lý lập tức cảm nhận được một bầu không khí ảm đạm, thê lương đến kỳ lạ. Những túp lều tranh của thợ dệt im lìm không một tiếng thoi đưa, những nong kén dâu phơi ngoài sân vắng bóng người qua lại, chỉ có vài ba đứa trẻ rách rưới ngồi thẫn thờ bên hiên nhà.

"Cô đây hỏi tìm tôi có việc gì? Nếu là người của các chành buôn Pháp đến ép giá tơ, thì xin mời về cho. Già này không còn tơ để bán nữa đâu."

Kim Lý khẽ cúi đầu chào theo đúng phép tắc, thong thả ngồi xuống chiếc ghế đối diện: "Thưa bác cả Biện, tôi không phải người của tụi Tây. Tôi là Huỳnh Kim Lý, con gái ông Cả xưởng dệt họ Huỳnh ở bến Kênh Tẻ, Sài Gòn. Chuyến này tôi xuống lục tỉnh giao lụa, sẵn tiện muốn ghé qua miệt Bình Thủy để đặt mua một số lượng lớn tơ sống loại một về cung cấp cho xưởng dệt ở miền trên."

Nghe đến danh xưng "xưởng dệt họ Huỳnh ở bến Kênh Tẻ", ánh mắt khắc khổ của ông cả Biện chợt lóe lên một tia sáng ấm áp, nhưng rồi nhanh chóng tắt lịm, thay vào đó là một tiếng thở dài sườn sượt đầy bất lực:

"Hóa ra là con gái của ông Cả Huỳnh. Người Huỳnh gia có tiếng ăn ở nghĩa khí với thợ thuyền khắp Nam Kỳ, già này đâu lạ gì. Nhưng cô Ba ơi, cô xuống chậm mất một bước rồi. Đường tơ của xứ Bình Thủy này... bây giờ đã bị người ta nghẽn lối hoàn toàn rồi."

Kim Lý nhíu mày, lòng dâng lên một nỗi bất an: "Nghẽn lối là sao thưa bác? Tôi đi dọc đường thấy dâu tằm vẫn xanh tốt, kén vẫn đầy nong, tại sao lại không có tơ bán?"

Ông cả Biện đập mạnh chiếc điếu cày xuống chân bàn, giọng nói run lên vì phẫn uất: "Cô Ba không biết đó thôi. Ba tháng trước, chính quyền Thống đốc vừa ban hành một thứ luật lệ quái gở, ép tất cả các hộ nuôi tằm ở Bình Thủy phải bán toàn bộ kén tằm độc quyền cho Công ty Tơ lụa Viễn Đông của một tên tư sản người Pháp với cái giá rẻ mạt như cho không. Đứa nào dám lén lút kéo tơ tự do hoặc bán cho thương nhân Việt Nam, tụi lính tuần sông miệt dưới bắt được là tịch thu sạch sành sanh, lại còn gán cho cái tội trốn thuế Phủ Thống đốc, bắt bỏ tù mục xương."

Con Mận đứng sau lưng Kim Lý nghe vậy thì thốt lên: "Chu cha mạ ơi! Ép uổng người ta dữ vậy rồi thợ thuyền sống bằng cái gì hả trời?"

"Thì chết đói chứ sống bằng cái gì!" Ông cả Biện cười cay đắng, đôi bàn tay gầy guộc chà xát vào nhau: "Tụi nó mua kén của dân với giá ba cắc một ký, rồi tụi nó mang về nhà máy dệt bằng máy của tụi nó, xuất sang Tây kiếm hàng trăm đồng bạc. Dân làng dệt Bình Thủy này sống bằng nghề kéo tơ thủ công từ đời cha ông để lại, giờ không có kén, máy dệt bỏ hoang, thanh niên trai tráng phải bỏ xứ lên bến tàu Sài Gòn làm phu vác mướn hết cả rồi. Đường tơ bị độc quyền, bị bóp nghẹt như thế, lấy đâu ra đồ bán cho cô Ba."

Kim Lý im lặng, những lời của ông cả Biện như một gáo nước lạnh dội thẳng vào những toan tính kinh doanh của cô. Đây chính là thực tế tàn khốc của nền kinh tế thuộc địa năm 1932 mà cô chưa từng trải qua trong sách vở. Sự độc quyền thô bạo của thực dân Pháp không chừa cho những doanh nghiệp bản địa một con đường sống nào. Cô chợt hiểu ra tại sao Trần Thế Kiệt lại muốn vận chuyển thuốc men và sách chữ Quốc ngữ xuống đây. Không phải gã muốn làm từ thiện, mà gã nhìn ra được nỗi uất hận thấu xương tủy của người dân mất đất, mất nghề. Gã đang chuẩn bị cho một cuộc lật đổ kinh tế từ bên dưới, dùng lòng dân để phá vỡ thế độc quyền của tụi Tây.

Nhưng đó là chuyện tương lai xa xôi, còn hiện tại, nếu cô không tìm ra giải pháp, xưởng dệt họ Huỳnh sẽ sớm cạn kiệt nguyên liệu. Một người từng lăn lộn ở thương trường hiện đại như cô không cho phép mình bỏ cuộc dễ dàng như vậy trước những luật lệ bất công này.

"Bác cả Biện," Kim Lý nhìn thẳng vào mắt ông lão, giọng cô trầm xuống nhưng đầy sức nặng: "Dân làng mình thực sự chấp nhận khoanh tay đứng nhìn cái nghề tổ tiên bị tụi Tây cướp trắng thế này sao? Tôi không tin là không có ai dám lén lút giữ lại kén để kéo tơ riêng."

Ông cả Biện giật mình, dáo dác nhìn ra phía cửa sổ xem có ai rình rập không, rồi ghé sát lại nói nhỏ: "Cô Ba, gan cô lớn thiệt đó! Có thì có... Dân làng vì tiếc của, tiếc công nên ban đêm vẫn lén lút giấu kén dưới hầm đất để kéo tơ thủ công. Hiện tại trong mật kho của nhà tôi và mấy hộ uy tín còn gom góp được khoảng mười lăm kiện tơ sống thượng phẩm, sợi tơ vàng mướt, dai và bóng không thua gì tơ Thượng Hải. Nhưng ngặt nỗi, tụi lính tuần cảnh của bốt Bình Thủy nó canh phòng ngày đêm ngoài bến đò, làm sao cô mang số tơ này xuống ghe lườn mà chở về Sài Gòn được? Chỉ cần một kiện tơ bị phát hiện, tính mạng của già này và cả đoàn ghe của cô coi như xong đời."

Kim Lý khẽ miết ngón tay lên cuốn sổ da, bộ nước não cô hoạt động hết công suất để tìm kiếm một giải pháp ngụy trang. Một ý tưởng táo bạo chợt lóe lên trong đầu cô. Tụi lính tuần Pháp và Mã tà chỉ biết đến lụa Lãnh Mỹ A thành phẩm và kén tằm thô theo luật độc quyền, tụi nó không thể nào am hiểu hết mọi ngóc ngách của quy trình ngành dệt.

"Bác cả Biện, tôi có cách để qua mắt tụi lính tuần," Kim Lý ngẩng đầu lên, ánh mắt cô lấp lánh một sự quyết đoán đầy mạo hiểm: "Tôi sẽ mua toàn bộ mười lăm kiện tơ sống đó của bác với giá thị trường Sài Gòn, cao gấp ba lần cái giá chết tiệt của Công ty Viễn Đông kia."

Ông cả Biện nghe đến giá tiền thì hai mắt sáng lên, nhưng vẫn run rẩy: "Nhưng... nhưng làm sao cô mang đi được?"

"Bác cho người đem toàn bộ số tơ đó ngâm vào nước mặc nưa cho tôi," Kim Lý giải thích, giọng cô tự tin một cách kỳ lạ: "Nước nhựa mặc nưa khi thấm vào sợi tơ thô sẽ làm sợi tơ chuyển sang màu đen xỉn, bết dính lại với nhau nhìn chẳng khác nào những cuộn dây thừng bằng sơ dừa hay bao tải gai cũ dùng để buộc ghe. Chúng ta sẽ xếp mớ 'tơ đen' này công khai trên boong tàu, làm như đó là dụng cụ neo buộc của phu thuyền. Tụi lính tuần cảnh dù có bước lên ghe, nhìn thấy những cuộn dây bao tải đen thui, bẩn thỉu đó cũng chẳng bao giờ thèm ngó tới, càng không thể nghĩ đó là tơ sống thượng phẩm. Khi về tới xưởng dệt ở Sài Gòn, tôi chỉ cần cho thợ nấu tơ trong nước tro ấm là lớp nhựa mặc nưa sẽ rã ra, sợi tơ vàng óng sẽ trở lại nguyên vẹn."

Ông cả Biện há hốc mồm nhìn Kim Lý, điếu thuốc lào trên tay suýt rơi xuống đất. Lão cả cả đời làm nghề dệt, biết nhựa mặc nưa dùng để nhuộm lụa, nhưng chưa bao giờ nghĩ đến chuyện dùng nó để biến tơ sống thành "dây thừng sơ dừa" ngụy trang một cách quái diện và tinh vi đến như vậy. Cái tư duy phá cách này chỉ có thể đến từ một người không bị trói buộc bởi những lối mòn truyền thống của thời đại này.

"Chu cha mạ ơi... Cách này... cách này quả thực là xuất quỷ nhập thần!" Ông cả Biện đập đùi cái đét, gương mặt khắc khổ bấy lâu nay bỗng chốc rạng rỡ hẳn lên: "Được! Nếu cô Ba đã dám liều mạng để cứu cái làng nghề này, già này cũng xin đem cái mạng già này ra đánh cược với cô một chuyến! Đêm nay, tôi sẽ cho người gom hết tơ, ngâm nhựa mặc nưa rồi lén chở ra bến sông cho cô."

Kim Lý khẽ mỉm cười, nhưng trong lòng cô lại dâng lên một nỗi lo lắng mới. Đêm nay, cô sẽ phải vận chuyển một chuyến hàng "lậu" thực sự trước mũi giày của chính quyền thuộc địa. Số tiền mặt cô đã đưa hết cho gã cảnh sát trưởng đêm qua, hiện tại cô buộc phải dùng đến tờ giấy nợ danh nghĩa của Nghiệp đoàn bến tàu và uy tín cá nhân để thế chấp cho ông cả Biện. Ván bài này, cô đã tự đặt mình vào thế không thể quay đầu. Nếu chuyến hàng này thành công, cô không chỉ có nguyên liệu cứu sống xưởng dệt mà còn nắm trong tay một tuyến đường cung cấp tơ độc quyền, bẻ gãy thế bóp nghẹt của tụi Tây. Còn nếu thất bại, cái giá phải trả sẽ là ngục tù xiềng xích của thực dân Pháp.

Bước ra khỏi nhà ông cả Biện, Kim Lý nhìn lên bầu trời chiều Bình Thủy đang dần chuyển sang màu tím thẫm. Gió sông Hậu thổi về lồng lộng, mang theo hơi lạnh của một đêm giông bão sắp bắt đầu. Cô đưa tay sờ chiếc bùa bình an trong túi áo, thầm nghĩ đến Trần Thế Kiệt. Gã trùm bến bãi ấy giờ này chắc đang ngồi trong văn phòng sang trọng ở Sài Gòn, không biết anh có đoán được rằng cô gái mười chín tuổi mà anh thả xuống miệt lục tỉnh đang tự mình tạo ra một cơn sóng ngầm kinh thiên động địa hay không.