Chương 22: Củ Sắn Dây (cát Căn)

Men theo con mương tiếp tục đi ngược lên thượng nguồn, trước mắt hiện ra một vùng đầm lầy trũng nước, cỏ dại mọc um tùm.

Đây là cái hố sâu do lũ quét tạo thành, nước đọng lại lâu ngày mà thành vũng.

Ở đây có một ít hành dại và hẹ dại.

Hạt giống do chim chóc uống nước mang tới, mọc thưa thớt giữa đám cỏ khô. Giang Chi không đào rễ, chỉ cắt lấy lá mang về ăn.

Vách núi hai bên dần trở nên dốc đứng, treo lủng lẳng những dây leo to nhỏ không đều, màu nâu đen, trông như những sợi thừng khổng lồ.

Giang Chi biết mình cuối cùng cũng tìm thấy thứ cần tìm.

Ở vùng núi Tây Nam, loại dây leo phổ biến nhất, quy mô lớn nhất sau dây sung đất, chính là dây sắn dây (cát đằng).

Đây cũng là loại thực vật được người dân sử dụng nhiều nhất trong đời sống hàng ngày.

Dây sắn dây có thể dùng để đan ghế mây, giường mây, đan giỏ, còn có thể dệt thành vải sắn dây (cát bố), là loại vải chính của người dân thường.

Chỉ có điều người ta thường thu hoạch dây sắn vào khoảng tháng 5-6, khi dây chưa già hẳn. Lúc đó độ đứt gãy của sợi sắn thấp, có thể tước ra lấy sợi để dệt vải may áo.

Hiện tại đám dây leo này đã già cứng, ngoài việc làm củi đốt ra thì chẳng có tác dụng gì.

Giang Chi cười khổ, mình đúng là con bọ hung bị bỏ đói, đến ăn phưn cũng không đuổi kịp người ta.

Nếu xuyên không vào mùa hè thì tốt biết bao, cái gì ăn được dùng được cũng có sẵn.

Dây leo bên trên không dùng được nhưng củ sắn dây bên dưới lại là đồ tốt.

Phần gốc của dây sắn hóa gỗ, bên dưới là rễ củ thô to, rễ khá mập, màu trắng ngà, có rễ con, bề mặt nhẵn nhụi, hình dáng giống cánh tay người.

Những rễ củ này có thể mài lấy bột làm thành đủ món ăn vặt, cũng có thể hầm hoặc luộc trực tiếp.

Là một loài thực vật dược thực đồng nguyên, củ sắn dây vừa ăn được, vừa là vị thuốc tốt giúp giải cơ khu phong, trị sốt và tiêu chảy.

Ngoài ra hoa sắn dây (cát hoa) nấu nước uống có thể giải rượu, đặc biệt hiệu quả rõ rệt đối với các trường hợp nôn ra máu và đi ngoài ra máu do uống quá nhiều rượu, hay tổn thương gan. Nó được coi là bùa hộ mệnh của những "ma men" trên bàn nhậu.

Chỉ có điều người hiện đại sống ở thành phố muốn tìm hoa sắn dây thì hơi khó.

Đương nhiên lúc này Giang Chi chẳng bận tâm đến chuyện giải rượu hay hạ sốt, việc cần kíp nhất là sinh tồn, mà sinh tồn thì phải ăn củ sắn dây.

Nàng dùng dao chặt đứt mạng lưới dây leo chằng chịt, tìm kiếm cái rễ cái nằm bên dưới. Đây là một công việc vừa tốn sức vừa thử thách lòng kiên nhẫn.

Nhìn đám dây leo phủ kín khắp núi đồi, có khi tất cả chỉ mọc ra từ một gốc, bạn phải tìm ra gốc rễ của nó giữa mê hồn trận dây nhợ ấy.

Dây sắn già rất dai, lại treo lơ lửng trên không nên không có chỗ chịu lực, chém một dao nó nảy lên một cái, bật lại khiến cánh tay Giang Chi tê dại.

Vì miếng ăn, nàng đành phải vừa làm vừa nghỉ, đợi đến khi dọn sạch đám dây leo để lộ ra gốc rễ chính, Giang Chi đã mệt muốn đứt hơi.

Tranh thủ lúc nghỉ ngơi, nàng lấy cái bánh bột hạt sồi và miếng thịt mà Xảo Vân chuẩn bị cho lúc sáng ra lót dạ, rồi lấy ống nước ra uống.

Vốn dĩ người ở đây đi rừng khát đâu uống đó, cứ vục mặt xuống suối mà uống, nhưng Giang Chi mang thói quen của người hiện đại, sợ uống phải đỉa hay vi khuẩn trong nước lã nên vẫn đun sôi nước mang theo.

Ăn uống no nê, sức lực hồi phục đôi chút, nàng mới bắt đầu đào củ.

Để nuôi dưỡng đám dây leo khổng lồ kia, rễ sắn dây cắm rất sâu vào lòng đất. Đất ở đây lại toàn sỏi đá lẫn đất vàng nên đào cực kỳ vất vả.

Vừa đào, Giang Chi vừa nhặt những mẩu rễ bị đứt lên ăn.

Củ sắn dây tươi chỉ cần tước bỏ lớp vỏ ngoài là ăn được ngay. Lúc đầu hơi có vị chát nhẹ, nhưng càng nhai càng ngọt, quan trọng nhất là sinh tân chỉ khát (tạo nước bọt, đỡ khát nước).

Đợi đến khi Giang Chi đào được hơn hai trăm cân củ sắn dây lên, trời đã bắt đầu tối. Chuyến đi này ngốn trọn một ngày trời.

Củ thì đào được rồi nhưng mang về thế nào lại là cả một vấn đề nan giải.

Nguyên chủ quen làm việc nặng, sức lực dồi dào, cõng trăm cân là chuyện thường, nhưng cũng không thể một lần vác hết hai ba trăm cân đồ.

Hơn nữa cái gùi nhỏ xíu thế kia, nhét cũng không vừa.

Giang Chi đành để lại những củ cái to nhất, chỉ nhặt những rễ nhánh bị đứt gãy mang về trước.

Chỉ riêng đống rễ nhánh này cũng ngót nghét năm sáu mươi cân. Nàng cõng gùi đi ra khỏi khe núi thì đụng ngay Từ Nhị Thụy đang vừa đi vừa gọi, mồ hôi nhễ nhại vì lo lắng.

"Nương! Nương ơi!"

"Gọi hồn ai đấy!" Giang Chi bắt chước giọng điệu của nguyên chủ quát lại một tiếng.

Người xuyên không khác thì nơm nớp lo bị lộ, nàng thì có cái danh "bà mẹ tác quái" che chở, con trai chẳng những không dám nghi ngờ mà còn bị mẹ chất vấn ngược lại.

Từ Nhị Thụy ngớ người. Hắn cũng chẳng biết sao mình lại nói nhiều lên.

Rõ ràng trước kia toàn là nương nói nhiều (để mắng người), giờ nương ít mắng, hắn quên béng mất cái nết cũ.

Sợ nương lại mắng, Từ Nhị Thụy rảo bước đi nhanh lên trước: "Trời sắp tối đen rồi, chúng ta mau về thôi!"

Về đến nhà, Giang Chi mới biết mình quả thực về quá muộn. Tiểu Mãn và Từ Nhị Thụy đã về từ lâu.

Hai chàng trai trẻ thu hoạch không tồi, trong lán nhà Tiểu Mãn chất một đống những con vật nhỏ đen sì cháy đen thui, đều là nạn nhân của trận cháy rừng.

Nhờ ánh lửa bập bùng giữa lán, bà nội Tiểu Mãn đang xoay như chong chóng, mổ bụng moi ruột, cạo lông lột da đám thú rừng.

Ông nội Tiểu Mãn cũng đang treo một con rắn lên cột gỗ để lột da, Tiểu Mãn đứng bên cạnh phụ giúp.

Vừa thấy Giang Chi về, Tiểu Mãn lập tức chạy ra khoe khoang: "Giang thẩm, hôm nay con với Nhị Thụy ca đi đúng hướng rồi, thẩm xem đây là cái gì? Một con rắn to đùng!"

Lửa rừng hun khói khiến lũ rắn đang ngủ đông trong hang chết ngạt, hai người bọn họ đào hang thỏ lại lôi ra được con rắn này. Trên đường về Từ Nhị Thụy đã kể rồi.

Nhưng đến khi tận mắt nhìn thấy con rắn, Giang Chi cũng phải giật mình.

Nàng thường xuyên đi núi, cái gì cũng không sợ, chỉ sợ những con nhiều chân lổm ngổm và những con trơn tuột không chân.

Nhìn con rắn một cái, nàng vội vàng tránh xa: "Con rắn này chắc phải sáu bảy cân chứ ít gì? Liệu có phải xà tinh tu luyện sắp thành chính quả rồi không?"

Tiểu Mãn nghe thấy "xà tinh", mặt mũi tái mét: "Gia gia, chuyện này... chuyện này..."

Giang Chi phì cười: "Tiểu Mãn ngươi sợ cái gì, bị lửa rừng thiêu chết chứng tỏ tu luyện chưa đến nơi đến chốn, ngươi đây là đang trừ hại cho dân đấy!"

Ông bà nội Tiểu Mãn cũng cười ồ lên: "Thằng bé này thật thà quá, Giang thẩm ngươi trêu một câu mà đã sợ rồi. Lát nữa ngươi ăn ít đi một miếng là được."

Câu nói đùa khiến cả lán cười vang.

Tạm thời không có nỗi lo chết đói, mặc dù cháy rừng và lưu phỉ vẫn như bóng ma ám ảnh, nhưng những người muốn sống sót vẫn phải cố gắng tìm niềm vui, nếu không chắc chắn sẽ bị nỗi sợ hãi dọa chết.

Xảo Vân lại tráng một chồng bánh mềm làm từ bột hạt sồi để làm lương thực chính, trong nồi thịt hầm cũng đã bốc mùi thơm.

Giang Chi lấy chỗ sắn dây mình đào được ra: "Chỗ này có sắn dây, mau rửa sạch thái ra cho vào nồi hầm cùng đi."

Sắn dây tươi cạo bỏ lớp vỏ nâu bên ngoài, thái thành miếng nhỏ cho vào hầm thịt, hoặc luộc suông với nước lã cũng được. Không chát cũng không quá ngọt, ăn bùi bùi giống khoai mài (hoài sơn), ăn rất no bụng.

"Ái chà, ngươi một mình đi đào sắn dây à? Thứ này... thứ này ăn được sao?" Bà nội Tiểu Mãn ngạc nhiên hỏi.

Người thôn Từ Gia đều biết dây sắn dùng để dệt vải, đan giỏ nhưng chưa ai ăn rễ của nó bao giờ.

Cái thứ trông như rễ cây ấy mà cũng ăn được ư?

Giang Chi cũng ngạc nhiên. Bột sắn dây ở hiện đại là thực phẩm bảo vệ sức khỏe, vào năm mất mùa đói kém thì đương nhiên nó là lựa chọn hàng đầu để cứu đói.

Bà nội Tiểu Mãn biết rễ cỏ tranh ăn được, sao lại không biết sắn dây ăn được nhỉ? Có lẽ vì ngoại hình của củ sắn dây giống rễ cây quá.

Nhưng chuyện này cũng chẳng có gì đáng để khoe khoang. Việc biết hạt sồi và sắn dây có thể cứu đói, biết nhiều loại món ngon kỳ lạ, cũng là do tổ tiên đã phải trải qua quá nhiều kiếp nạn đằng đẵng.

Để sinh tồn, con người ta phải biến đau thương thành thức ăn, cái đói khiến người ta nghĩ đủ cách để nuốt mọi thứ vào bụng.

Nếu giống như mấy quốc gia làm giàu từ cướp bóc, chỉ ăn bít tết sườn heo thịt nạc, thì ai mà thèm bận tâm nghiên cứu mấy thứ rễ cây này.

Thấy mọi người chưa ai từng ăn sắn dây, Giang Chi bèn tự mình ra tay, chọn một đoạn rễ nhánh non nhất cạo vỏ, thái miếng rồi thả vào nồi.

*Chú thích: Cát căn (葛根): Tên thuốc Đông y của củ sắn dây. Trong bản dịch dùng từ "sắn dây" hoặc "củ sắn dây" cho dân dã, dễ hiểu.