Chương 6: Quyết Định Nhỏ

Sáng hôm sau, An không đến trường ngay.

Cô xin phép mẹ đi ra chợ từ sớm, lý do rất đơn giản: mua ít rau về nấu cơm trưa. Ở thập niên 80, chuyện con gái đi chợ thay mẹ là điều quá bình thường, không ai nghi ngờ.

Mẹ gật đầu, đưa cho cô ít tiền lẻ.

“Mua vừa thôi, đừng tiêu hoang.”

“Vâng.” An nhận tiền, cho vào túi áo.

Con đường ra chợ đông hơn cô tưởng. Người gánh hàng, người đạp xe, tiếng gọi nhau rộn ràng nhưng không ồn ào. Chợ thập niên 80 không nhiều hàng hóa, nhưng lại có một nhịp sống rất riêng — chậm, thật, và đầy toan tính nhỏ nhặt.

An đi dọc các sạp, không vội mua. Cô quan sát.

Giá rau, giá trứng, giá đậu phụ.

Ai bán chạy, ai ế.

Ai nói nhiều, ai chỉ ngồi yên chờ khách.

Cô dừng lại trước một sạp trứng. Người bán là một phụ nữ trung niên, gương mặt khắc khổ, trên sạp chỉ còn hơn chục quả trứng gà nhỏ.

“Bao nhiêu một quả?” An hỏi.

“Ba hào.” Người phụ nữ đáp, giọng mệt mỏi.

An gật đầu, không mặc cả. Cô mua đúng số cần mua, rồi đứng sang một bên, giả vờ chỉnh lại túi. Trong lúc đó, cô lắng nghe.

“Ế quá.” Người phụ nữ thở dài, nói với sạp bên cạnh. “Nuôi gà mà bán không hết, mai lại hỏng.”

An ghi nhớ câu nói ấy.

Cô đi tiếp, ghé sạp rau, rồi sạp đậu. Mỗi nơi dừng lại một chút, đủ để nắm được bức tranh chung. Hàng không nhiều, người mua không đông, nhưng có một điểm rất rõ: người bán nhiều hơn người mua.

Trên đường về, An đi chậm. Trong đầu cô, những phép tính nhỏ bắt đầu xuất hiện. Không phải kế hoạch lớn, không phải làm giàu ngay. Chỉ là một ý nghĩ rất đơn giản.

Nếu người bán khó bán, thì ai là người mua đều đặn?

Gia đình.

Bếp ăn.

Những nhà không có thời gian ra chợ mỗi ngày.

An về đến nhà, đặt đồ xuống, rồi thay quần áo để đi học. Cô đến lớp muộn hơn thường lệ, nhưng vẫn kịp giờ vào tiết hai. Thầy giáo chỉ nhìn cô một cái, không nói gì.

Trong giờ học, An không tập trung hoàn toàn vào bài giảng. Cô vừa nghe, vừa suy nghĩ về chợ sáng nay. Ý nghĩ ấy không ngừng xoay vòng, dần dần rõ nét hơn.

Buổi trưa tan học, An không về ngay. Cô đi vòng qua mấy con ngõ nhỏ, nơi có vài nhà nuôi gà, nuôi vịt. Cô không vào hỏi chuyện, chỉ đứng xa quan sát.

Trứng.

Rau.

Đậu.

Những thứ nhỏ, rẻ, nhưng ai cũng cần.

Về đến nhà, An giúp mẹ nấu cơm. Trong lúc nhặt rau, cô hỏi rất tự nhiên:

“Mẹ hay mua trứng ở đâu?”

“Ra chợ thôi.” Mẹ đáp. “Có hôm hết, lại phải đi sớm.”

An gật đầu. “Nếu có người mang trứng đến tận nhà thì tiện hơn.”

Mẹ cười. “Ai rảnh mà làm vậy.”

An không nói thêm. Cô chỉ ghi nhớ phản ứng ấy.

Buổi tối, An ngồi bên bàn học, mở vở ra, nhưng không học ngay. Cô lấy một tờ giấy nháp, viết xuống vài dòng, rồi lại gạch đi.

Không phải kế hoạch kinh doanh.

Chỉ là suy nghĩ.

Cô biết rất rõ, mình chưa có vốn. Chưa có quan hệ. Chưa có uy tín. Nhưng cô có thời gian, có sức, có trí óc — và quan trọng nhất, cô không sợ bắt đầu từ nhỏ.

Đêm xuống, gió thổi nhẹ qua cửa sổ. An gấp tờ giấy nháp lại, đặt vào đáy cặp sách.

Chưa phải lúc.

Nhưng cũng không còn xa.

Ngày hôm sau, cô sẽ thử thêm một chút nữa. Không ồn ào, không phô trương. Chỉ là một quyết định nhỏ, đủ để mở ra một cánh cửa.

An tắt đèn, nằm xuống. Trong bóng tối, đôi mắt cô mở ra, sáng và tỉnh.

Cô để mặc cho ý nghĩ trôi chậm, không ép buộc, không kết luận. Cảm giác này rất quen — giống hệt những đêm trước kỳ thi lớn ở đời trước, khi não bộ tự động sắp xếp dữ liệu, kết nối những mảnh rời rạc thành một hình dạng rõ ràng hơn.

Chợ.

Người bán.

Người mua.

Thời gian.

Mọi thứ đều xoay quanh hai chữ đều đặn.

Không ai cần mua nhiều. Nhưng ai cũng cần mua thường xuyên.

An trở mình, nhìn trần nhà tối mờ. Tiếng thở của mẹ từ buồng bên vang lên đều đều. Căn nhà đất cũ kỹ, nghèo thật, nhưng không lạnh. Ở đây có nhịp sống, có người, có nhu cầu thật — chứ không phải những con số vô hồn.

Cô chợt nghĩ đến người phụ nữ bán trứng sáng nay.

Không phải vì giá rẻ.

Mà vì nỗi lo rất thật trong giọng nói: “Mai lại hỏng.”

Ở thời này, hỏng đồng nghĩa với mất tiền. Mất tiền đồng nghĩa với thiếu gạo. Thiếu gạo là cả nhà đói.

An khẽ thở ra.

Buôn bán không phải lúc nào cũng là ham lợi. Đôi khi, nó chỉ là giải quyết một nỗi lo đúng chỗ.

Sáng hôm sau, An dậy sớm hơn thường lệ một chút.

Không quá sớm để khiến mẹ nghi ngờ, cũng không trễ để bỏ lỡ buổi chợ. Cô rửa mặt, thay quần áo, rồi ra bếp giúp mẹ nhóm lửa.

“Con dậy sớm thế?” Mẹ hỏi.

“Con muốn đi sớm một chút.” An đáp, giọng tự nhiên. “Đỡ đông.”

Mẹ không nghi ngờ. Ở thập niên 80, dậy sớm là chuyện bình thường, nhất là với những gia đình quen tằn tiện.

An ăn sáng nhanh, rồi xin mẹ thêm một chiếc rổ tre nhỏ.

“Mang rau cho dễ.” Cô nói.

Mẹ đưa, không hỏi thêm.

Lần này, An không đi dọc chợ như hôm qua. Cô đi thẳng đến sạp trứng cũ. Người phụ nữ trung niên vẫn ở đó, đang xếp lại mấy quả trứng còn sót.

Thấy An, bà ngẩng lên, hơi bất ngờ.

“Cháu lại mua à?”

“Vâng.” An gật đầu. “Hôm qua cháu mua về nhà dùng, thấy tiện.”

Bà gật gù, không nghi ngờ. Ở chợ, người ta quen với những lời giải thích đơn giản.

An mua số trứng nhiều hơn hôm qua một chút. Không quá nhiều. Đủ để nếu có hỏng, cũng không khiến ai chú ý.

Khi trả tiền, An hỏi vu vơ:

“Nếu cháu mua đều, cô có giữ giúp được không?”

Người phụ nữ sững lại một giây.

“Giữ thì giữ được.” Bà đáp. “Nhưng cháu mua đều thật chứ?”

An nhìn thẳng.

“Cháu không mua thì sẽ nói trước.”

Câu nói ấy khiến người phụ nữ nhìn cô kỹ hơn. Không phải nhìn một đứa trẻ, mà là nhìn một người biết nói lời chắc chắn.

“Vậy được.” Bà gật đầu. “Có người mua đều là mừng rồi.”

An không nói thêm. Cô nhận trứng, rời đi.

Trên đường về, cô không ghé nhà ai cả. Cô cần thêm một ngày nữa để quan sát phản ứng của chính mình. Không phải việc gì cũng nên làm ngay từ lần đầu.

Về đến nhà, An giúp mẹ nấu cơm, sinh hoạt như thường lệ. Không kể chuyện chợ, không kể chuyện mua nhiều hơn. Với mẹ, mọi thứ vẫn bình thường.

Buổi chiều, khi ngồi trong lớp học, An lần đầu tiên thấy mình không còn bị bài giảng kéo lại hoàn toàn. Nhưng khác với hôm trước, lần này cô không thấy lo.

Cô đã hiểu.

Học hành là đường dài.

Buôn bán là đường ngắn.

Nhưng nếu đi đúng, hai con đường ấy không loại trừ nhau.

Tan học, An không về ngay. Cô đứng ở đầu ngõ, quan sát từng nhà. Nhà nào có bếp khói lên đều đặn. Nhà nào thường đóng cửa buổi sáng. Nhà nào hay có trẻ nhỏ.

Không ghi chép. Chỉ ghi nhớ.

Đến tối, An lại ngồi bên bàn học. Cô mở tờ giấy nháp hôm qua ra, lần này không gạch bỏ nữa. Cô viết rất ngắn:

– Trứng

– Rau

– Nhà quen

– Đều

Bốn dòng chữ, không hơn.

An gấp giấy lại, đặt vào cặp. Cô không biết chính xác mình sẽ làm gì ngày mai. Nhưng cô biết rất rõ mình sẽ không quay lại trạng thái đứng yên.

Cánh cửa chưa mở.

Nhưng tay cô đã đặt lên then cửa.

Trong bóng tối, An nhắm mắt, nhịp thở chậm và đều.

Thập niên 80 không dễ sống.

Nhưng cũng chính vì vậy, nó không từ chối những người biết quan sát, biết chờ, và biết bắt đầu từ những quyết định nhỏ nhất.

Và An — rất rõ ràng — đã bắt đầu.