Chương 14: Khi Lời Nói Đi Trước Bước Chân

An không biết tin đồn bắt đầu từ lúc nào.

Cô chỉ nhận ra nó tồn tại khi mọi người bắt đầu nhìn cô lâu hơn bình thường.

Không phải ánh nhìn tò mò.

Mà là ánh nhìn cân nhắc.

Sáng hôm đó, An bước ra khỏi nhà như mọi ngày. Rổ tre vẫn đặt cạnh cửa, sổ ghi chép nằm gọn trong túi áo. Trời sớm, gió mát, mọi thứ tưởng như không khác.

Nhưng ngay ở đầu ngõ, bà cụ hôm trước dừng An lại.

“An này,” bà nói, giọng chậm hơn thường lệ, “có phải dạo này cháu mua đồ cho nhiều nhà lắm không?”

An dừng bước. Cô không né tránh.

“Vâng ạ. Cháu mua trong khả năng của mình.”

Bà cụ gật đầu, ánh mắt không hẳn là nghi ngờ, nhưng cũng không hoàn toàn yên tâm.

“Người ta nói cháu bận lắm.”

An mỉm cười rất nhẹ. “Cháu vẫn đi học.”

Câu trả lời không mới. Nhưng An biết, nó đặt lại giới hạn.

Bà cụ không hỏi thêm. Nhưng khi An quay đi, cô nghe thấy một tiếng thở dài rất khẽ.

Tin đồn không ồn ào.

Nó đi bằng những câu hỏi như thế.

An tiếp tục ra chợ. Bước chân đều, không nhanh hơn, không chậm lại. Người bán trứng đã quen với dáng đi của cô. Thấy An đến, bà kéo rổ trứng lại gần.

“Hôm nay cháu lấy bao nhiêu?”

“Hai mươi bốn quả.” An đáp.

Con số không đổi.

Người bán trứng nhìn An thêm một chút, rồi nói:

“Sáng nay có người hỏi cô về cháu.”

An không ngạc nhiên. “Hỏi gì ạ?”

“Hỏi xem cháu có mua đều không, có giữ lời không.” Bà hạ giọng. “Cô bảo cháu làm việc rất chắc.”

An gật đầu. “Cô nói vậy là giúp cháu rồi.”

Bà cười. “Cô chỉ nói thật.”

An rời chợ, lòng không nhẹ cũng không nặng. Tin đồn đã lan tới chợ, nghĩa là nó không còn nằm trong phạm vi ngõ nhỏ nữa.

Cô biết, đây là giai đoạn nhạy cảm nhất.

Nếu im lặng quá, người khác sẽ tự suy diễn.

Nếu giải thích quá, lại thành biện minh.

An chọn cách thứ ba: làm đúng hơn nữa.

Trên đường giao hàng, An không nói nhiều. Ai hỏi gì, cô trả lời đúng câu hỏi đó, không thêm, không bớt. Có người hỏi:

“An này, cháu định làm việc này lâu dài à?”

An chỉ đáp:

“Cháu còn đi học.”

Có người hỏi:

“Cháu có nhận thêm không?”

An nói rõ:

“Nếu quá giờ, cháu không nhận.”

Không mềm.

Không cứng.

Chỉ rõ.

Đến nhà bà Hoa, bà nhận trứng xong thì nói nhỏ:

“An, cháu đừng buồn nếu có người nói này nói kia.”

An nhìn bà, ánh mắt bình thản. “Cháu không buồn.”

Bà Hoa thở ra. “Người ta sợ cháu làm lớn, rồi phiền.”

An hiểu.

Ở thập niên 80, làm lớn thường đồng nghĩa với gây chú ý. Mà gây chú ý thì dễ bị soi.

“Cháu không làm lớn.” An nói. “Cháu chỉ làm đều.”

Bà Hoa nhìn cô một lúc, rồi gật đầu. “Ừ, đều là tốt.”

Buổi trưa, An về nhà đúng giờ. Mẹ đang nấu cơm, thấy An thì hỏi:

“Hôm nay con về sớm.”

“Con không ghé thêm.” An đáp.

Mẹ nhìn cô, rồi nói:

“Trong xóm có người hỏi mẹ về con.”

An không bất ngờ. “Hỏi gì ạ?”

“Hỏi xem con có định nghỉ học không.” Mẹ đáp, giọng nghiêm hơn.

An dừng lại. “Mẹ trả lời sao?”

“Mẹ bảo không.” Mẹ nói thẳng. “Học là việc chính.”

An thở ra rất nhẹ. “Mẹ nói đúng rồi.”

Mẹ nhìn con gái, ánh mắt pha lẫn lo và tin.

“Con làm gì thì làm,” bà nói chậm rãi, “đừng để người ta có cớ nói mình bỏ học.”

An gật đầu. “Con biết.”

Buổi chiều, An đi học. Không khí trong lớp có chút khác. Khi cô bước vào, có vài ánh mắt liếc qua, vài tiếng thì thầm nhỏ.

Lan kéo An lại, nói rất khẽ:

“An, mấy người bảo cậu sắp thành người buôn bán rồi.”

An nhìn Lan. “Cậu nghĩ sao?”

Lan lắc đầu. “Tớ nghĩ cậu vẫn là An.”

An mỉm cười. “Vậy là đủ.”

Trong giờ học, An tập trung hơn mọi ngày. Cô giơ tay trả lời câu hỏi của thầy, làm bài cẩn thận. Không phải để chứng minh cho ai, mà để giữ một điều rất quan trọng: hình ảnh của cô trong trường học.

Tan học, An không về ngay. Cô đi vòng qua khu chợ một lần nữa, không mua gì. Cô đứng xa, nhìn người bán, người mua, nghe vài câu chuyện rời rạc.

An đứng đó, nghe, rồi rời đi.

Cô hiểu, tin đồn đã phân hóa.

Có người không thích.

Có người tin tưởng.

Và cả hai đều là hệ quả tất yếu.

Trên đường về, An gặp chị Hạnh. Chị nhìn An, cười nhẹ.

“Dạo này em nổi tiếng rồi.”

An đáp rất bình thản. “Em chỉ làm việc của mình.”

Chị Hạnh hạ giọng. “Có người nói em chảnh.”

An không phản ứng ngay. Một lát sau, cô nói:

“Nếu em không giữ giờ, không giữ lời, thì họ sẽ nói em thất tín.”

Chị Hạnh im lặng. Rồi chị gật đầu.

“Em nghĩ kỹ thật.”

“Em sợ rối.” An nói.

Buổi tối, An ngồi bên bàn học. Trước mặt là cuốn sổ ghi chép và sách giáo khoa. Cô mở sổ, không viết ngay. Cô đọc lại từng dòng cũ.

Tất cả đều xoay quanh hai chữ: giữ nhịp.

An cầm bút, viết thêm:

Khi lời nói đi trước bước chân,

chỉ có hành động mới kéo nó về đúng chỗ.

Cô gạch dưới chữ hành động.

An tựa lưng vào ghế, suy nghĩ rất lâu.

Ở đời trước, cô từng sợ tin đồn. Sợ bị hiểu sai. Sợ bị bàn tán. Để rồi càng giải thích, mọi thứ càng rối.

Đời này, cô chọn cách khác.

Không phản bác.

Không thanh minh.

Chỉ làm đúng hơn.

Nếu lời nói đi trước,

thì bước chân phải vững.

Nếu ánh mắt soi xét nhiều,

thì từng việc làm phải sạch.

Đêm xuống, An đứng bên cửa sổ. Ngõ nhỏ yên tĩnh, nhưng cô biết, trong mỗi căn nhà là một câu chuyện riêng về mình.

Cô không thể kiểm soát lời người khác.

Nhưng cô có thể kiểm soát nhịp sống của chính mình.

An quay lại bàn, tắt đèn.

Trong bóng tối, cô không lo lắng về tin đồn ngày mai. Cô nghĩ đến việc sáng mai sẽ đi chợ đúng giờ, mua đúng số, giao đúng nhà.

Chỉ cần từng ngày như thế,

lời nói sớm muộn cũng sẽ đi sau bước chân.

Và khi đó,

những gì người ta nhớ về An

sẽ không còn là lời đồn —

mà là sự đáng tin.