Chương 1

Ngày 6 tháng 2 năm 1978, đêm giao thừa, trời tối sầm từ sớm. Mây xám chì đè thấp xuống ngõ Cát Tường, tuyết lớn bay đầy trời.

Tết đến rồi, trong ngõ náo nhiệt hơn mọi năm rất nhiều. Không ít thanh niên trí thức đã xuống nông thôn suốt bao năm, cuối cùng cũng kịp trở về vào dịp cuối năm, trên tay cầm giấy phép trở về thành phố có đóng dấu đỏ.

Thế nhưng, trong không khí không chỉ có mùi thịt hầm thơm phức mà còn phảng phất những mùi vị khác.

Cấp trên đã thông báo, những thanh niên trí thức không thi đỗ đại học, cũng không tìm được đơn vị tiếp nhận, sau khi mùa xuân đến vẫn phải bị đưa về quê quán ban đầu. Tin tức ấy chẳng khác nào một tảng đá nặng trĩu đè lên lòng mỗi gia đình.

Nhà họ Nguyễn ở góc tây nam của tiểu viện hai lớp ngay đầu ngõ lại không phải lo lắng về chuyện này. Con gái lớn của họ, Nguyễn Tô Diệp, đã xuống nông thôn từ năm 1966, suốt mười năm không có lấy một tin tức.

Trong gian bếp là nơi náo nhiệt nhất.

Ngọn lửa trong lò liếm láp đáy nồi. Trong chiếc nồi sắt lớn, một con gà cùng mấy miếng thịt ba chỉ nửa nạc nửa mỡ đang sôi sùng sục.

Bên thớt, con dâu thứ hai là Vương Tú Cần đang băm cuống cải thảo, tiếng dao nện xuống thớt vang lên cộc cộc. Đôi tay chị thoăn thoắt trộn nhân thịt.

Nguyễn Xuân Ni sáu tuổi và Nguyễn Phán Nhi năm tuổi như hai chú chim sẻ nhỏ, cứ quẩn quanh bên bếp lò. Đôi mắt Xuân Ni dán chặt vào làn hơi trắng bốc lên từ nồi, hai cánh mũi phập phồng, hận không thể hít hết mùi thơm ấy vào bụng.

“Mẹ, mẹ, mẹ nhìn Xuân Ni kìa! Em ấy lại lén ngửi mùi thịt rồi!” Phán Nhi kéo góc áo bông cũ của Vương Tú Cần, mách tội chị mình.

Mẹ Nguyễn đang thêm một cục than vào lò, nghe vậy liền nói:

“Cứ để nó ngửi đi. Ngửi no rồi thì vừa hay tiết kiệm được mấy miếng, để Phán Nhi nhà ta ăn thêm một miếng.”

“Bà nội!” Xuân Ni lập tức không chịu, nhào tới ôm chân bà làm nũng. “Cháu cũng muốn ăn! Cháu muốn ăn miếng to, miếng thịt mỡ ấy!”

“Đứa nào cũng có, đứa nào cũng có.”

“Mẹ!”

Nguyễn Mai Hoa xông vào bếp, giọng nói lúc nào cũng mang theo vẻ ngang ngạnh, hờn dỗi.

“Đống sách vở của con vẫn còn chất đầy trên giường kia kìa. Anh tư kết hôn phải chiếm phòng của con, vậy con ngủ ở đâu? Chẳng lẽ thật sự bắt con chen chúc với Xuân Ni và Phán Nhi? Tối nào con cũng phải học bài, ôn thi lại đại học nữa chứ!”

Cô vừa tròn mười tám tuổi. Kỳ thi đại học cuối năm ngoái, cuộc cạnh tranh khốc liệt chẳng khác nào hàng ngàn quân tranh nhau đi qua một cây cầu độc mộc, cuối cùng cô đã thi trượt.

Mặc dù mọi người đều nói hiện giờ không cần xuống nông thôn nữa, nhưng chuyện gì cũng khó nói trước. Chẳng phải lúc này vẫn còn làn sóng đưa thanh niên trí thức trở về quê quán đó sao? Vì thế, cô nói muốn ôn thi thêm một năm để cố gắng lần nữa. Thực ra, tính đến tháng Bảy thì cũng chỉ còn nửa năm. Người trong nhà đều đồng ý với quyết định ấy.

Tay đang băm nhân của Vương Tú Cần khựng lại, chị liếc nhìn mẹ chồng.

Nụ cười trên mặt mẹ Nguyễn nhạt đi đôi chút. Bà lau bàn tay dính tro than lên tạp dề, thở dài rồi nói:

“Mai Hoa, con chen chúc với các cháu gái một chút thì có sao đâu? Chuyện cưới xin của anh tư con đã định rồi, đầu xuân là phải tổ chức. Cả nhà tổng cộng chỉ có mấy gian phòng này. Nếu không dọn phòng của con ra, chẳng lẽ lại để anh tư và chị tư chen chung phòng với bố mẹ? Như thế còn ra thể thống gì nữa!”

“Chen chúc một chút ư? Mẹ!” Nguyễn Mai Hoa tủi thân kêu lên. “Con đã mười tám tuổi rồi đấy!”

---