Chương 3: Bí Mật Của Cánh Đồng

Dòng nước ngầm mà Đoan tìm thấy, dù nhỏ bé, đã trở thành một biểu tượng của hy vọng giữa cái khô cằn của Làng Mây Nước. Dân làng, sau một thoáng ngỡ ngàng, cũng bắt đầu giúp Đoan đào một cái giếng nhỏ và xây dựng một bể lọc nước đơn giản theo hướng dẫn của cô. Cát, sỏi, than củi được xếp thành từng lớp, hy vọng có thể giảm bớt độ phèn của nước.

Trong những ngày tiếp theo, Đoan không ngừng quan sát mảnh đất thử nghiệm của bà Hai Sương. Cô nhận thấy rằng lớp rơm rạ phủ trên bề mặt đất đã giúp giữ ẩm tốt hơn so với những mảnh đất xung quanh. Cây lúa con trên mảnh đất đó, dù vẫn còn èo uột, nhưng lại có dấu hiệu phục hồi chậm rãi, khác hẳn với những cây lúa trên các thửa ruộng khác đang dần chết khô.

Một buổi chiều nọ, Đoan cùng Tám Lân đi dọc bờ kênh, kiểm tra tình hình hạn hán. Anh ta vẫn giữ thái độ cảnh giác với cô, nhưng có vẻ đã bớt gay gắt hơn.

"Cô bé này, tôi vẫn không hiểu sao cô lại biết cách tìm ra mạch nước ngầm đó," Tám Lân nói, ánh mắt nhìn xa xăm về phía cánh đồng lúa. "Làng Mây Nước này, từ đời cha ông tôi đến giờ, chưa ai làm được điều đó cả. Chỉ toàn nước phèn thôi."

"Đôi khi, chúng ta chỉ cần quan sát kỹ hơn, và có một chút kiến thức về địa chất thôi, trưởng thôn," Đoan trả lời, giọng cô cố giữ vẻ bình thản. Cô không thể giải thích về "công nghệ định vị" hay "bản đồ địa chất" của tương lai.

Tám Lân chỉ gật gù, dường như vẫn còn điều gì đó anh ta muốn hỏi. "Cô bé này, cô nói về nước phèn. Cô có vẻ hiểu biết nhiều về nó. Từ bao giờ mà nước ở làng mình lại phèn đến thế? Tôi nhớ hồi nhỏ, nước trong lắm mà."

Câu hỏi của Tám Lân khiến Đoan suy nghĩ. "Nước phèn thì có thể do nhiều nguyên nhân, như địa chất tự nhiên, hoặc cũng có thể do tác động của con người. Anh nói hồi nhỏ nước trong lắm ư?"

"Phải," Tám Lân khẳng định. "Tôi nhớ như in. Hồi đó, nước sông trong vắt, tắm mát rượi. Đến khi cha tôi bắt đầu dùng thuốc diệt cỏ cho lúa, rồi nhiều người trong làng cũng bắt chước theo, thì nước dần dần đổi màu, rồi nhiễm phèn nặng hơn."

Nghe đến đây, Đoan như chợt bừng tỉnh. Thuốc diệt cỏ! Chắc chắn rồi! Ở thế kỷ 21, vấn đề ô nhiễm môi trường do hóa chất nông nghiệp là một vấn đề nhức nhối. Ở thời điểm này, khái niệm "ô nhiễm" có lẽ còn quá xa lạ với người dân.

"Trưởng thôn Tám Lân," Đoan nói, vẻ mặt cô trở nên nghiêm trọng. "Tôi nghĩ tôi đã tìm ra nguyên nhân chính khiến nước ở đây bị nhiễm phèn và đất đai bạc màu. Không chỉ là do địa chất tự nhiên, mà còn là do cách chúng ta canh tác."

Tám Lân nhìn cô bằng ánh mắt ngạc nhiên. "Cách canh tác ư? Ý cô là sao?"

"Là việc sử dụng thuốc diệt cỏ và các loại hóa chất nông nghiệp khác," Đoan giải thích. "Những hóa chất đó, khi chúng ta phun xịt lên đồng ruộng, chúng sẽ ngấm xuống đất, hòa tan vào nước ngầm và chảy ra sông. Lâu dần, chúng tích tụ lại, làm thay đổi cấu trúc của đất và nước, khiến đất bạc màu, nước nhiễm phèn. Không chỉ vậy, chúng còn ảnh hưởng đến sức khỏe của chúng ta nữa."

Tám Lân sững sờ. Anh ta chưa bao giờ nghĩ đến điều đó. Từ trước đến nay, anh ta và dân làng đều cho rằng thuốc diệt cỏ là một phát minh tuyệt vời, giúp họ đỡ vất vả hơn trong việc làm cỏ.

"Nhưng… nhưng nếu không dùng thuốc diệt cỏ, thì làm sao mà diệt cỏ được? Cỏ mọc um tùm, sẽ át hết lúa mất," Tám Lân nói, giọng anh ta đầy vẻ hoài nghi.

"Đó là lý do chúng ta cần thay đổi phương pháp canh tác," Đoan nói, ánh mắt cô sáng lên. "Chúng ta có thể chuyển sang canh tác hữu cơ, tức là không dùng hóa chất. Thay vào đó, chúng ta có thể dùng phương pháp thủ công như làm cỏ bằng tay, hoặc dùng các loại cây trồng xen kẽ để kiểm soát cỏ dại. Ban đầu có thể vất vả hơn, nhưng về lâu dài, nó sẽ giúp đất đai màu mỡ hơn, nước trong sạch hơn, và cây lúa cũng sẽ cho chất lượng tốt hơn."

Tám Lân trầm ngâm. Anh ta là người gắn bó với đồng ruộng từ nhỏ, và anh ta hiểu được giá trị của đất đai và nước. Những lời Đoan nói, dù khó tin, nhưng lại chạm đến một nỗi lo lắng sâu thẳm trong lòng anh ta. Anh ta từng thấy những mảnh đất dần trở nên cằn cỗi hơn, những con cá trong sông cũng dần ít đi.

"Cô bé nói nghe có lý, nhưng… làm sao mà chúng tôi tin được? Từ trước đến nay, chúng tôi vẫn làm như vậy," Tám Lân nói, giọng anh ta vẫn còn chút nghi ngờ. "Hơn nữa, nếu không dùng thuốc diệt cỏ, thì công làm cỏ sẽ tốn gấp mấy lần. Lấy đâu ra sức mà làm?"

Đoan hiểu sự băn khoăn của Tám Lân. Thay đổi thói quen cố hữu là điều vô cùng khó khăn. "Tôi biết điều đó sẽ khó khăn. Nhưng nếu chúng ta không thay đổi, thì trong tương lai, cánh đồng này sẽ hoàn toàn bị hủy hoại. Nước sẽ không thể dùng được nữa, và đất sẽ không thể trồng trọt được nữa. Khi đó, Làng Mây Nước sẽ không còn là Làng Mây Nước nữa."

Tám Lân nhìn mảnh đất nhỏ của bà Hai, nơi cây lúa đang dần hồi sinh nhờ nước ngầm và lớp rơm rạ phủ đất. Anh ta biết, dù chỉ là một phần nhỏ, nhưng nó đã mang lại một niềm hy vọng mới cho dân làng.

"Được thôi," Tám Lân cuối cùng cũng đồng ý. "Tôi sẽ giúp cô. Nhưng nếu thất bại, thì cô phải chịu trách nhiệm đấy."

"Tôi sẵn lòng," Đoan nói, ánh mắt cô rạng rỡ. "Trưởng thôn Tám Lân, tôi tin chúng ta sẽ thành công. Và tôi sẽ chứng minh cho anh thấy, khoa học không phải là điều gì đó hoang đường, mà nó là chìa khóa để chúng ta có một cuộc sống tốt đẹp hơn."

Họ tiếp tục đi dọc bờ kênh, Đoan chỉ cho Tám Lân những dấu hiệu của đất bạc màu, của nước nhiễm phèn mà trước đây anh ta chưa từng để ý. Cô giải thích về chu trình của nước, của dinh dưỡng trong đất, và cách mà hóa chất phá vỡ sự cân bằng đó. Tám Lân lắng nghe một cách chăm chú, anh ta bắt đầu nhận ra rằng những điều Đoan nói không phải là "chuyện hoang đường" mà là những kiến thức thực tế, đáng để suy ngẫm.

Về đến nhà, Tám Lân triệu tập một cuộc họp làng. Anh ta kể lại những gì Đoan đã nói, về nguy cơ của hóa chất nông nghiệp và về ý tưởng canh tác hữu cơ. Ngay lập tức, dân làng phản ứng gay gắt.

"Không dùng thuốc diệt cỏ ư? Vậy thì làm sao mà sống được?" Ông Sáu Đực phản đối mạnh mẽ. "Tôi đã dùng thuốc diệt cỏ mấy năm nay rồi, lúa vẫn tốt đấy thôi. Con bé này mới đến có mấy bữa mà đã bày đặt khôn hơn người rồi."

"Đúng vậy! Cỏ mọc um tùm, lấy đâu ra sức mà nhổ. Chắc nó muốn chúng ta chết đói chứ gì," một người phụ nữ khác nói, giọng đầy vẻ oán trách.

Đoan đứng đó, nghe những lời lẽ đầy định kiến và sợ hãi. Cô biết, thay đổi tư duy của cả một cộng đồng là điều vô cùng khó khăn.

"Bà con cứ bình tĩnh nghe tôi nói," Đoan lên tiếng, giọng cô vẫn giữ được sự ôn hòa. "Tôi không bắt mọi người phải thay đổi ngay lập tức. Nhưng chúng ta hãy nhìn vào thực tế. Nước sông đang cạn dần, đất đai ngày càng bạc màu, cá tôm cũng ít đi. Đó là những dấu hiệu rõ ràng của sự suy thoái môi trường."

"Vậy cô có cách nào để lúa vẫn tốt mà không cần thuốc diệt cỏ không?" Ông Sáu Đực hỏi, giọng ông ta đầy thách thức. "Nếu cô làm được, tôi sẽ tin cô."

Đoan nhìn thẳng vào mắt ông Sáu Đực. "Tôi sẽ làm được. Nhưng tôi cần sự hợp tác của mọi người. Chúng ta hãy cùng nhau làm một vụ mùa thử nghiệm. Nếu thành công, cả làng sẽ được hưởng lợi. Nếu thất bại, tôi sẽ chịu mọi trách nhiệm."

Tám Lân, đứng cạnh Đoan, đã có một sự thay đổi rõ rệt trong ánh mắt. Anh ta không còn nhìn Đoan với vẻ ngờ vực như trước nữa, mà thay vào đó là sự ủng hộ.

"Bà con ơi," Tám Lân nói. "Tôi đã đi khắp cánh đồng với cô Đoan. Tôi thấy những gì cô ấy nói là có lý. Chúng ta không thể cứ mãi bám vào cách làm cũ nếu nó đang hủy hoại tương lai của chúng ta. Hãy cho cô Đoan một cơ hội. Ít nhất, chúng ta hãy thử nghiệm trên một phần nhỏ của cánh đồng. Nếu được, thì mừng, không được thì chúng ta cũng có thêm kinh nghiệm."

Lời nói của Tám Lân, với tư cách là trưởng thôn, có trọng lượng hơn nhiều so với Đoan. Dân làng bắt đầu xôn xao, bàn tán. Một số người vẫn còn hoài nghi, nhưng một số khác, đặc biệt là những người trẻ tuổi, bắt đầu tỏ ra quan tâm.

Cuối cùng, sau một hồi tranh cãi, dân làng cũng đồng ý cho Đoan thử nghiệm trên một phần nhỏ của cánh đồng, khoảng vài công đất, bên cạnh mảnh đất của bà Hai. Đoan biết, đây là cơ hội cuối cùng của cô. Cô phải chứng minh rằng kiến thức của thế kỷ 21, khi được áp dụng đúng cách, có thể mang lại những điều kỳ diệu cho Làng Mây Nước. Cô nhìn ra cánh đồng, nơi bí mật về tương lai của Làng Mây Nước đang ẩn chứa trong từng hạt đất, từng giọt nước.