Chương 16: Khi Nguồn Bị Đứt

An nhận ra có gì đó không ổn ngay từ lúc bước vào chợ.

Không phải vì chợ ồn ào hơn.

Cũng không phải vì người mua đông đột ngột.

Mà vì rổ trứng ở sạp quen không còn đầy như mọi ngày.

Người bán trứng vẫn ngồi đó, nhưng vẻ mặt khác hẳn. Không phải mệt mỏi như trước, mà là lúng túng — kiểu lúng túng của người biết sắp phải nói lời không dễ nghe.

“Hôm nay cô còn bao nhiêu?” An hỏi, giọng bình thường.

Người phụ nữ nhìn An, thở ra một hơi.

“Cháu đến muộn một chút.”

An nhìn đồng hồ.

Cô đến đúng giờ.

“Trứng bị người khác lấy trước.” Bà nói tiếp, giọng hạ thấp. “Sáng nay có người lấy nhiều.”

An không hỏi ai.

Cô chỉ hỏi: “Còn bao nhiêu ạ?”

“Mười hai.”

Con số ấy khiến An dừng lại một nhịp.

Mười hai quả — chỉ bằng một nửa số cô đã hẹn với các nhà quen.

An đứng yên vài giây, suy nghĩ rất nhanh nhưng rất gọn.

Có ba cách xử lý:

Một — lấy mười hai, chia cho vài nhà, hẹn những nhà còn lại hôm khác.

Hai — chạy sang sạp khác, mua bù, chấp nhận giá cao hơn, chất lượng không chắc.

Ba — không lấy trứng hôm nay, chấp nhận thất hẹn toàn bộ.

Cách nào cũng có giá phải trả.

An nhìn người bán trứng.

“Cô có biết sáng nay ai lấy không ạ?”

Bà lắc đầu. “Người quen của người quen. Họ bảo lấy giúp.”

An gật đầu. Cô không trách. Không cau mày.

Ở thập niên 80, nguồn hàng không ổn định là chuyện bình thường. Cô đã lường trước ngày này sẽ đến. Chỉ là sớm hơn cô nghĩ.

“Cô bán cho cháu mười hai quả.” An nói.

Người phụ nữ nhìn cô, có chút áy náy. “Cháu… có đủ giao không?”

“Cháu sẽ xử lý.” An đáp.

Bà thở ra. “Cô xin lỗi.”

“Không sao ạ.” An nói. “Nhưng từ mai, cô giữ giúp cháu đúng số đã hẹn.”

Bà gật đầu rất mạnh. “Cô giữ. Cô hứa.”

An trả tiền, nhận trứng, rồi rời đi.

Bước chân cô không nhanh hơn. Nhưng trong đầu, một kế hoạch đã bật lên rất rõ.

⸻

Trên đường giao hàng, An không ghé các nhà theo thứ tự cũ.

Cô ghé những nhà đã đặt trước sớm nhất.

Nhà thứ nhất — nhận sáu quả.

Nhà thứ hai — nhận sáu quả.

Rổ trứng trống.

Còn ba nhà nữa — đã hẹn, nhưng chưa giao.

An đứng ở đầu ngõ, hít sâu một hơi.

Cô không trốn.

Cô không vòng đường.

Cô gõ cửa từng nhà.

Nhà thứ ba, người phụ nữ mở cửa, thấy An thì hỏi ngay:

“Hôm nay có trứng không cháu?”

An nhìn thẳng, giọng rõ:

“Hôm nay chợ thiếu hàng. Cháu không đủ trứng để giao đúng hẹn. Cháu xin lỗi.”

Người phụ nữ sững lại. “Sao lại thiếu?”

“Có người lấy trước.” An đáp. “Cháu không muốn giao thiếu chất lượng.”

Một khoảng lặng.

Rồi người phụ nữ nói:

“Thôi, mai cũng được.”

An cúi đầu rất nhẹ. “Mai cháu sẽ bù.”

Nhà thứ tư, phản ứng khác hơn.

“Thiếu thì thiếu chứ.” Người kia nói. “Chia mỗi nhà vài quả là được.”

An lắc đầu.

“Cháu không làm vậy.”

“Sao lại không?”

“Vì cháu đã hẹn đủ.” An nói rõ. “Không đủ thì cháu xin lỗi, chứ không chia nhỏ.”

Người phụ nữ nhìn An, có chút không vui. Nhưng cuối cùng cũng nói:

“Ừ… vậy thôi.”

Nhà cuối cùng, là bà cụ đầu ngõ.

An vừa mở lời xin lỗi, bà đã xua tay:

“Không sao. Cháu nói trước là được.”

An thở ra rất nhẹ.

Cô nhận ra: phản ứng của mỗi người khác nhau, nhưng điều quan trọng là — không ai bị bất ngờ.

Vì cô không trốn.

Không né.

Không nói dối.

⸻

Buổi trưa, An về nhà muộn hơn thường lệ.

Mẹ nhìn cô, thấy vẻ mặt trầm hơn thì hỏi:

“Có chuyện gì à con?”

“Chợ thiếu trứng.” An đáp. “Con giao không đủ.”

Mẹ hơi lo. “Người ta có trách không?”

“Có người không vui.” An nói thật. “Nhưng con nói rõ.”

Mẹ im lặng một lúc, rồi nói:

“Con làm vậy là đúng.”

An nhìn mẹ.

“Nếu con chia đều, sẽ đỡ bị trách hơn.”

Mẹ lắc đầu.

“Nhưng sẽ thành quen xấu.”

Câu nói ấy khiến An thấy lòng mình vững hơn rất nhiều.

⸻

Buổi chiều, An đi học. Trong lớp, không khí hơi khác. Có người hỏi khẽ:

“Hôm nay không có trứng à?”

An gật đầu. “Chợ thiếu.”

“Nghe nói có người không vui.”

An không phủ nhận. “Ừ.”

Lan kéo An lại, lo lắng:

“Cậu có sao không?”

An cười nhẹ. “Không sao. Đây là chuyện sớm muộn.”

Lan ngạc nhiên. “Cậu không sợ mất uy tín à?”

An nhìn bạn.

“Uy tín không nằm ở việc lúc nào cũng có hàng.”

Lan im lặng.

“Uy tín nằm ở việc không lừa khi không có.” An nói tiếp.

⸻

Tan học, An về nhà theo con đường quen.

Ở đầu ngõ, Hà Quân đứng đó.

Anh nhìn An, không hỏi ngay. Chỉ nhìn cái rổ trống trong tay cô.

“Đứt nguồn?” Anh hỏi.

“Ừ.” An gật đầu.

“Em xử lý thế nào?”

“Không giao đủ thì nói thẳng.” An đáp. “Không chia.”

Hà Quân nhìn cô rất lâu.

“Em chọn cách khó.”

“Nhưng sạch.” An nói.

Anh gật đầu.

“Trong quân đội, thiếu đạn còn nguy hiểm hơn thiếu lương thực.”

An hơi ngạc nhiên.

“Vì người ta sẽ tưởng mình còn.” Hà Quân nói. “Em không để họ tưởng.”

An hiểu.

Đó là nguyên tắc giống nhau, chỉ khác bối cảnh.

“Em có định tìm thêm nguồn không?” Hà Quân hỏi.

“Có.” An đáp. “Nhưng không vội.”

Hà Quân nhìn cô.

“Nếu cần, anh biết vài người ở khu ngoài.”

An suy nghĩ một nhịp.

“Em sẽ cân nhắc.”

Hà Quân không ép. Anh chỉ nói:

“Khi nguồn là sinh mệnh, thì đừng để một người nắm.”

An ghi nhớ câu nói ấy.

⸻

Buổi tối, An ngồi bên bàn học, mở sổ.

Lần này, cô viết dài hơn:

Nguồn không ổn định → phải có phương án.

Nhưng phương án không được phá luật cũ.

Thà thiếu một ngày,

còn hơn sai một lần.

Cô gạch chân chữ luật.

An tựa lưng vào ghế, suy nghĩ rất lâu.

Hôm nay, nếu cô chạy mua bù trứng kém chất lượng, có lẽ không ai trách.

Nếu cô chia nhỏ, có lẽ mọi người cũng thông cảm.

Nhưng ngày mai thì sao?

Ngày kia thì sao?

Một lần phá luật,

sẽ phải phá tiếp.

An hiểu rất rõ: đây là bài kiểm tra đầu tiên của uy tín thật sự.

Không phải lúc thuận lợi.

Mà là lúc khó.

⸻

Đêm xuống, An đứng bên cửa sổ.

Ngõ nhỏ yên tĩnh. Nhưng cô biết, trong nhiều căn nhà, người ta đang nghĩ về chuyện trứng hôm nay.

Có người thông cảm.

Có người khó chịu.

Nhưng tất cả đều biết một điều: An đã nói trước và nói thật.

Ngày mai, có thể sẽ có người không đặt nữa.

Cũng có thể sẽ có người càng tin hơn.

An không đoán.

Cô chỉ biết, mình đã chọn đứng mũi chịu sào, không né tránh.

Và khi đã chọn đứng mũi,

thì phải chịu gió đầu tiên.

An quay lại bàn, tắt đèn.

Và An biết —

sau chương này,

mọi thứ sẽ không còn đơn giản như trước,

nhưng cũng không thể quay lại như cũ nữa.